Literatura szwedzka w nurtach #Seria Dzieł Pisarzy Skandynawskich cz. III

Seria Dzieł Pisarzy Skandynawskich jest zdominowana przez autorów XX-wiecznych. W ubiegłym stuleciu w literaturze szwedzkiej przeważała proza w odróżnieniu od wieku XIX, który upłynął pod znakiem poezji. Wśród autorów wydanych w „serii skandynawskiej” znajdziemy kilku indywidualistów, których twórczość nie przystawała do obowiązujących tendencji, np. Pära Lagerkvista czy Stiga Dagermana. Trafimy też na trzy tomy dramatów Strindberga, które czerpią z wielu kierunków literackich i wyznaczają nowe. Twórczość większości pisarzy można jednak dość jednoznacznie zaklasyfikować do najważniejszych nurtów i grup XX i schyłku XIX wieku, których przegląd właśnie przed Wami.

 

Seria Dziel Pisarzy Skandynawskich

źródło: Lubimyczytać.pl

 

Neoromantyzm

To najważniejszy kierunek w literaturze szwedzkiej przełomu wieków. Za jego początek przyjmuje się rok 1891 – datę wydania powieści „Gösta Berling” Selmy Lagerlöf, która w Serii Dzieł Pisarzy Skandynawskich ukazała się w roku 1974. Książka reprezentuje typowe dla neoromantyzmu zamiłowanie do fantastyki, świata baśni, poetyckiego nastroju i luźnej kompozycji.

Grupa „Pięciu Młodych”

Artur Lundkvist, Harry Martinson, Erik Asklund, Josef Kjellgren, Gustav Sandgren. W 1929 tych pięciu szwedzkich pisarzy założyło grupę, która głosiła bunt przeciw kulturze mieszczańskiej, propagowała kult prostego, naturalnego życia i inspirowała się twórczością Walta Whitmana. W Serii Dzieł Pisarzy Skandynawskich wydano aż cztery książki teoretyka grupy, Artura Lundkvista:

– „Darunga albo mleko wilczycy”,

– „Fryz życia: nowele i opowiadania”,

– „Konie nocy i inne opowieści o świecie, ludziach i mitach”

– „Wola nieba”.

Swoją obecność w Serii zaznaczył też noblista Harry Martinson powieścią „Droga do Klockrike” i Josef Kjellgren opowiadaniem pod intrygującym tytułem „W Polsce pochowany”, umieszczonym w tomie „Losy ludzkie: antologia nowel i opowiadań szwedzkich”.

 

Seria Dzieł Pisarzy Skandynawskich

źródło: Lubimyczytać.pl

 

Pisarze proletariaccy

Wyraźnym i ciekawym socjologicznie nurtem w XX-wiecznej literaturze szwedzkiej jest twórczość pisarzy samouków pochodzących z rodzin robotniczych lub rolniczych, często trudniących się pracą fizyczną nawet po debiucie literackim. Ich realistyczną twórczość łączy autobiografizm, a nierzadko i ideologia socjaldemokratyczna. W „serii skandynawskiej” nurt proletariacki reprezentują Ivar Lo-Johansson („Rya-Rya”, „Człowiek bez nazwiska”, „Domokrążca”), Eyvind Johnson („Czasy jego wysokości”, „Powieść o Olofie”, „Chmury nad Metapontem”) i Vilhelm Moberg. Jego twórczość obejmuje aż pięć książek Serii:

– „Kraina zdrajców: opowieść o ludziach zapomnianych przez historię”,

– „Jedź dziś nocą!”,

– „Emigranci”,

– „Imigranci”,

– „Rodzina Rasków”.

 

Vilhelm Moberg

źródło: szwedzkapolka

 

Egzystencjalizm

Do powojennej Szwecji dotarł i francuski egzystencjalizm spod znaku Sartre’a i Camusa. Jego relatywistyczną wersję znajdziemy w „Śmierci Sokratesa” Larsa Gyllenstena, a tę chrześcijańską, pełną utopijnych wizji ludzkiej równości i solidarności  w „Wielkim zapomnieniu” Larsa Ahlina.

Proza humanistycznego niepokoju

Problematyka jednostki dehumanizowanej przez różnorakie systemy: polityczne, społeczne, obyczajowe czy cywilizacyjne dominuje w twórczości trzech szwedzkich pisarzy o tym samym imieniu – Pera Olofa Sundmana, Pera Christiana Jersilda i Pera Olova Enquista. W Serii ukazało się „Dochodzenie” Sundmana oraz trzy książki Jersilda: „Do cieplejszych krajów”, „Dom Babel” i „Wyspa dzieci”, w których autor każe swoim bohaterom konfrontować się z bezdusznym, zbiurokratyzowanym współczesnym światem. Proza Enquista jest bardziej eksperymentalna i zostawia szerokie pole do interpretacji, jak w wydanej w „serii skandynawskiej” powieści „Piąta zima magnetyzera”.

 

Seria Dziel Pisarzy Skandynawskich

źródło: Lubimyczytać.pl

 

Proza społeczno-polityczna

Pragmatyczna Szwecja nie mogłaby istnieć bez prozy społeczno-politycznej. Reprezentantem tego nurtu w Serii jest Per Anders Fogelström i jego „Miasto moich marzeń”. Powieść piewcy Sztokholmu jest pierwszą częścią pięciotomowego cyklu poświęconego dziejom mieszkańców miasta na przestrzeni ponad stu lat, zaczynając od roku 1860. Autor łączy w nim naturalistyczną narrację z liryczną nastrojowością.

 

W Serii Dzieł Pisarzy Skandynawskich znajdziemy zatem kompleksowy przekrój XX-wiecznej literatury szwedzkiej z uwzględnieniem jej najważniejszych nurtów. Ze względu na osobiste sympatie trochę brakuje mi przedstawicieli kierunków modernistycznych, które rozwijały się na samym początku wieku, a zwłaszcza dekadentyzmu. Książki czołowego szwedzkiego dekadenta i mojego ulubieńca, Hjalmara Söderberga zostały wydane po polsku… dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku. W ramach „serii skandynawskiej” ukazało się tylko jego opowiadanie „Krowy duszpasterza” w tomie „Losy ludzkie: antologia nowel i opowiadań szwedzkich”.

Wspominałam już też o doskwierającym braku dwóch ostatnich tomów tetralogii Moberga. To jednak trochę czepianie się. 😉 Zasadniczo Seria jest dla mnie niezastąpionym polem do poznawania historii literatury szwedzkiej. W przygotowaniu tego wpisu pomógł mi natomiast niezawodny Zenon Ciesielski. Kolejny, ostatni już odcinek cyklu, będzie luźniejszy i mam nadzieję, że… ładniejszy, bo przyjrzę się w nim okładkom książek. 🙂