Katarzyna Tubylewicz “MORALIŚCI”

MORALNOŚĆ WIELOKROTNA

Jak zawrzeć w jednej książce skomplikowane kwestie wielokulturowości, migracji, religijności, ekstremizmu, feminizmu, dyskryminacji, ukazując w pełni ich złożoność? Katarzynie Tubylewicz udało się to fenomenalnie w książce “Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie”. W jaki sposób natomiast pogodzić funkcjonowanie tych zjawisk w obrębie jednego społeczeństwa? Nad tym autorka zastanawia się wraz ze swoimi rozmówcami na przykładzie współczesnej Szwecji.

 

Katarzyna Tubylewicz - Moraliści

 

Większość wywiadów i reportaży Katarzyny Tubylewicz dotyczy imigrantów, których tolerancyjna Szwecja przez lata przyjmowała z otwartymi ramionami aż do 2016 roku, kiedy zamknęła swoje granice. W książce znajdziemy rozmowy m.in. z ludźmi pracującymi na rzecz uchodźców, przybyszami z innych kultur (także z muzułmańskiej, np. z Sarą Mohammad, działaczką przeciw zbrodniom honoru), przedstawicielami mniejszości seksualnych, pisarzami (Elisabeth Åsbrink, Jonasem Gardellem), dziennikarzami (Claesem Arvidssonem, Maciejem Zarembą Bielawskim). W „Moralistach” nie brakuje też miejsca na inne trudne tematy i wywiady, m.in. z Evą Brunne, biskupką Kościoła Szwecji czy Malin Sävstam, która straciła swoją rodzinę w katastrofie spowodowanej przez tsunami w Tajlandii.

 

Tubylewicz pisze i rozmawia o sprawach, na których ciąży przekleństwo niejednoznaczności. Jej książka jest niezwykle interesująca, bo niemal na każdy problem można spojrzeć z odmiennych punktów widzenia, który prezentują kolejni rozmówcy. „Moraliści” uświadamiają nam, że chociaż Szwedzi chcą być wielkoduszni i pomagać potrzebującym, to za fasadą tolerancji mogą kryć się różne formy opresji. Jak dbać o prawa kobiet, a zarazem być tolerancyjnym wobec kultur patriarchalnych? Co zrobić, kiedy grupa dyskryminowana jest jednocześnie grupą dyskryminującą (np. antysemickie skłonności niektórych muzułmanów)? Jak pogodzić szwedzki rynek pracy, na którym potrzeba specjalistów, z niewykształconymi imigrantami? Czy wartości laickie i religijne mogą współistnieć w ramach jednego społeczeństwa? Czy powinno się akceptować roszczeniowe zachowania niektórych ubiegających się o azyl? Jak zapobiec tworzeniu się gett etnicznych w wielkich miastach? Bohaterowie Katarzyny Tubylewicz próbują odpowiedzieć na te i inne pytania, będące dziś przedmiotem ogólnoświatowej debaty.

 

„Moraliści” dołączają również do wydanych w ostatnim czasie książek, których autorzy próbują zdefiniować, jacy są Szwedzi („I cóż, że o Szwecji” Natalii Kołaczek, „Wygnani do raju” Krystyny Naszkowskiej). Tubylewicz zwraca uwagę na szwedzką szczerość w chęci niesienia pomocy innym, ale i skłonność do przymykania oczu na kontrowersyjne problemy w obawie przed konfliktami. Z rozmów prowadzonych przez autorkę wyłania się obraz Szwedów solidarnych ze słabszymi, ale także nieco naiwnych w swojej dobrotliwości oraz nazbyt skorych do kompromisów i eufemizmów.

 

Czy Szwedzi rzeczywiście są moralistami sensu stricto, czy to określenie należy traktować ironicznie? Co z podtytułem książki? Czy Szwedzi faktycznie uczą się na błędach? Jedna z rozmówczyń autorki, pisarka Elisabeth Åsbrink wspomina o echu historii, czyli podobieństwach, ale nie powtórzeniach pewnych sytuacji na przestrzeni dziejów. Zdaniem Tubylewicz to właśnie żyjący od lat w Szwecji imigranci mogą być szansą na jej ocalenie, bo dzięki własnemu bagażowi kulturowemu najlepiej rozumieją dzisiejszą skomplikowaną rzeczywistość. Z takiej perspektywy są napisani „Moraliści”, których autorka, Polka mieszkająca od 17 lat w Szwecji, jak mało kto potrafi spojrzeć na omawiane sprawy z dystansu, a zarazem przez pryzmat własnych bogatych doświadczeń.

 

„Moraliści” Katarzyny Tubylewicz to pozycja, obok której nie można przejść obojętnie. Autorce udało się napisać niezwykle ważną i mądrą książkę, która jest jednocześnie bardzo zajmującą lekturą, angażującą czytelnika w poruszane kwestie. „Moraliści” to książka nie tylko dla osób zainteresowanych Szwecją czy kryzysem migracyjnym, ale dla wszystkich wrażliwych na problemy współczesnego, zglobalizowanego świata.

 

Katarzyna Tubylewicz, Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie, Wielka Litera, Warszawa 2017.